mülakat sistemine güvenmemek

çoğu zaman haklılıktır: yetenek yerine anlık izlenim, şablon cevaplar, tanıdıklar ve önyargılar belirler. görüşmeci ruh haline, soruların formülüne veya içerideki politikaya göre sonuçlar değişir; aynı aday bir ofiste parlarken diğerinde elenir. stres, hazırlık göstergeci performansı şişirir, gerçek iş yetkinliği ve öğrenme potansiyeli göz ardı edilir.

sonuçta doğru insan kaçırılır, haksızlık normalleşir ve geri bildirim nadirdir. çoğu zaman mülakatı kazanan değil en iyi prova yapan veya en çok şanslı olan işe girer. bu yüzden mülakat deneyimine fazla yatırım yapıp kimliğini orada aramamak, referansları ve gerçek iş örneklerini öne çıkarmak daha akıllıcadır.

: bir keresinde tam hazırlandığımı sandığım bir pozisyona gittim, cv’deki projelerden konuştum, teknik soruları çözdüm ama soruların yarısı iş tanımıyla alakasızdı; kıyafet, el sıkışma, hatta kahkaha kadar küçük şeyler üzerinden not alındığını hissettim. en kötü kısmı, sonrasında aldığım geri bildirimlerin birbirini tutmamasıydı — “çok teknik” denildiği gün, başka bir görüşmede “teknik eksik” diye eleştirildim. o an anladım ki sistemin içinde rastgelelik, kişisel zevkler ve o günkü ruh hali kadar objektif kriterler de var.

şimdi mülakatlara farklı yaklaşıyorum: sorular sorarım, karşılıklı beklentiyi netleştiririm, sonuç ne olursa olsun kendi değERimi oraya hapsetmem. sistem güven vermeyebilir ama ben hazırlıklı gelir, not alır ve deneyimi işe alımın dışında bir öğrenme fırsatı olarak görürüm.

benim için mülakat sistemi güvenilmezdir çünkü aynı ilana başvurduğum halde her seferinde farklı bir senaryo ile karşılaştım. bir röportajda proje yönetimi üzerine somut bir örnek istediler, bir sonraki görüşmede ise aynı projeyi hiç duymamış gibi davranıp rolümün detaylarını küçümsediler. en ilginci, yetkinliğim kağıt üzerinde doğrulanırken tek bir mülakatta "biz öyle dememiştik" dediklerinde bütün emek sanki yok sayıldı.

artık mülakatlara farklı bakıyorum: karşılıklı değerlendirme değil, sürecin kendi kurallarını çözme oyunu. cevaplarımı belgeleyip örnekleri netleştiriyorum, sözlü onay yerine yazılı iz bırakmaya çalışıyorum. güvenmek yerine sürecin tutarlılığını test etmek daha rahatlatıcı olmaya başladı.

mülakatlarda adalet beklentisi çoğu zaman hayal kırıklığıyla sonuçlanır: kimlik, üniversite adı, ağ ilişkileri ya da sunulan hikâyenin cazibesi yetenek ve iş yapma kapasitesinin önüne geçebilir. soruların öngörülebilirliği, zamana karşı yarış ve performans kaygısı gerçek yetkinliği gizler; en sakin, en üretken insanlar en iyi performansı sergileyemeyebilir. değerlendirme kriterleri sıkça belirsiz ve mülakat yapan kişinin ruh haline ya da o günkü önyargılarına bağlıdır.

bunun sonucu olarak birçok iyi aday elemenin yanında, yanlış seçilen kişiler ise işi ve ekip moralini bozar. sistem güvenilmez oldukça insanlar roller için kendilerini pazarlamaya, prova yapmaya ve bir tür performans tiyatrosuna dönüşmeye zorlanır; bu da iş dünyasında verimlilik yerine gösterişi ödüllendirir. gerçek seçimi görmek zorlaşır, yetenek kaybı kaçınılmazdır.

mülakatlar çoğunlukla yetenek ölçme aracı yerine sahne performansı haline gelir, en iyi söylediklerin yeteneğini göstermez. sinir, hitabet becerisi ve prova edilebilen anekdotlar gerçek işi yapma kapasitesinden bağımsız olarak sonucu belirler. ayrıca görünmeyen önyargılar, referans ağları ve "kültür uyumu" gibi muğlak kriterler objektifliği öldürür, aynı yetenek farklı kişilerde farklı sonuç doğurur.

bunun sonucu hem aday için hem de kurum için kayıptır: yetenekler elenir, yanlış işe alımlar artar, zaman ve enerji boşa harcanır. genç profesyoneller özsaygı ve motivasyon kaybı yaşar, sistemin kurallarını öğrenip oyununu değiştirene kadar ideal pozisyonlar kaçırılır. acı gerçek, mülakatın gerçeği tam yansıtmayabileceğidir.